Ngày 20/6/1960, tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Thành phố Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, phải có con người xã hội chủ nghĩa và có tư tưởng xã hội chủ nghĩa”. Lời căn dặn này có ý nghĩa vô cùng sâu sắc, xuyên suốt trên con đường cách mạng của Đảng. Sau 66 năm, tư tưởng ấy tiếp tục được cụ thể hóa trong Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới. Đây là một minh chứng cho sức sống trường tồn của tư tưởng Hồ Chí Minh trong đường lối xây dựng Đảng và hệ thống chính trị ngày nay.
Lời dạy của Bác chứa đựng một logic biện chứng sâu sắc: con người xã hội chủ nghĩa không tự nhiên mà có, cũng không chỉ là sản phẩm thụ động của điều kiện vật chất, mà được hình thành và bồi đắp thông qua quá trình giáo dục, rèn luyện tư tưởng liên tục, lâu dài. Nói cách khác, công tác tư tưởng chính là một phương thức quan trọng để xây dựng con người mới, những con người vừa tham gia xây dựng chủ nghĩa xã hội, vừa được chính quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội rèn luyện. Qua đó có thể thấy rõ vị trí, vai trò quan trọng của con người mới xã hội chủ nghĩa đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ chủ nghĩa xã hội. Đảng, Nhà nước ta luôn quán triệt sâu sắc và vận dụng sáng tạo lời dạy của Bác để xây dựng con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững, bảo vệ vững chắc Tổ quốc, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
Sinh thời, Bác nhiều lần nhấn mạnh vai trò nền tảng của công tác tư tưởng: “Tư tưởng thông suốt thì mọi việc làm đều tốt. Phải làm cho tư tưởng xã hội chủ nghĩa hoàn toàn thắng, tư tưởng cá nhân hoàn toàn thất bại”; “Tư tưởng không đúng đắn thì công tác ắt sai lầm”; “Trong Đảng và ngoài Đảng có nhận rõ tình hình mới, hiểu rõ nhiệm vụ mới thì tư tưởng mới thống nhất, tư tưởng thống nhất thì hành động mới thống nhất”…
Công tác tư tưởng phải gắn với công tác tuyên truyền; muốn tuyên truyền hiệu quả thì phải có phương pháp phù hợp, thiết thực. Cán bộ, đảng viên muốn hoàn thành tốt nhiệm vụ phải hiểu tư tưởng của quần chúng nhân dân, đồng thời làm tốt công tác tuyên truyền, vận động để quần chúng thông suốt về tư tưởng, từ đó thống nhất về hành động. Bởi vậy, Người đã xác định rất rõ mục đích của tuyên truyền: “Tuyên truyền là đem một việc gì nói cho dân hiểu, dân nhớ, dân theo, dân làm. Nếu không đạt được mục đích đó, là tuyên truyền thất bại”; “Người tuyên truyền bao giờ cũng phải tự hỏi: Viết cho ai xem? Nói cho ai nghe? Nếu không vậy, thì cũng như cố ý không muốn cho người ta nghe, không muốn cho người ta xem”. Người cũng yêu cầu cán bộ tuyên truyền phải xác định rõ nội dung, đối tượng, mục đích và phương pháp: “Tuyên truyền cái gì? Tuyên truyền cho ai? Tuyên truyền để làm gì? Tuyên truyền cách thế nào?”…
Đặt trong mối quan hệ ấy, công tác tư tưởng và công tác tuyên truyền hợp thành một triết lý xuyên suốt: công tác tư tưởng không chỉ là quản lý thông tin, mà quan trọng hơn là dẫn dắt nhận thức, củng cố niềm tin, thuyết phục và cảm hóa con người bằng lẽ phải, bằng thực tiễn và bằng sự nêu gương.
Quán triệt tinh thần đó, qua các giai đoạn cách mạng, Đảng ta luôn coi tư tưởng là mặt trận hàng đầu của công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị. Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khóa IX ban hành Nghị quyết số 16-NQ/TW ngày 18/3/2002 về nhiệm vụ chủ yếu của công tác tư tưởng, lý luận trong tình hình mới; Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X ban hành Nghị quyết số 16-NQ/TW ngày 01/8/2007 về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí trước yêu cầu mới; Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới; Quy định số 19-QĐ/TW ngày 08/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng. Cùng với công tác chính trị tư tưởng, Đảng hết sức quan tâm xây dựng đạo đức thông qua việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, được cụ thể hóa tại Chỉ thị số 05-CT/TW, Kết luận số 01-KL/TW và gần đây nhất là Chỉ thị số 07-CT/TW ngày 13/7/2026 của Bộ Chính trị về “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới”.
Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới ra đời trên nền tảng kế thừa đó, đồng thời đặt ra những yêu cầu mới trước sự biến đổi nhanh chóng của môi trường thông tin và đời sống xã hội. Nghị quyết đã thẳng thắn chỉ ra những tồn tại, hạn chế trong công tác tư tưởng: Một số cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu nhận thức chưa đầy đủ, chưa đề cao trách nhiệm, còn biểu hiện “khoán trắng” cho cơ quan chuyên trách. Phương thức chậm đổi mới, tư duy “quản lý thông tin” còn phổ biến, năng lực dẫn dắt nhận thức xã hội, củng cố niềm tin của Nhân dân, tạo đồng thuận xã hội còn hạn chế. Việc học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh ở một số nơi còn hình thức, chưa gắn với kết quả thực hiện nhiệm vụ chính trị và trách nhiệm nêu gương. Công tác đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng có lúc chưa sắc bén, lực lượng còn mỏng, công cụ kỹ thuật chưa đồng bộ. Công tác tư tưởng ở cơ sở chưa theo kịp yêu cầu sau sắp xếp tổ chức bộ máy và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp. Chưa có bộ tiêu chí thống nhất để đo lường, đánh giá hiệu quả công tác tư tưởng. Nguyên nhân chủ yếu là chưa có chiến lược tổng thể về công tác tư tưởng; nguồn lực chưa tương xứng với vị trí, vai trò của công tác tư tưởng; đội ngũ cán bộ chưa đồng đều về năng lực; sự phối hợp giữa các lực lượng chưa chặt chẽ.
Chính từ thực tiễn ấy, Nghị quyết số 25-NQ/TW xác định công tác tư tưởng trong bối cảnh mới cần quán triệt sâu sắc và thực hiện tốt phương châm “Chủ động – Sắc bén – Thuyết phục – Hiệu quả”. Nghị quyết thể hiện rõ nguyên tắc kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, lấy “xây” làm gốc, lấy “chống” làm nhiệm vụ thường xuyên, lấy thuyết phục làm phương thức chủ đạo. Nghị quyết khẳng định con người là trung tâm, đội ngũ cán bộ giữ vai trò then chốt, niềm tin của người dân là thước đo cao nhất; Nhân dân là chủ thể tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Trong đó, Đảng xác định cơ sở, địa bàn dân cư là trọng tâm và mang tính đột phá của sự chuyển dịch. Mỗi xã, phường được yêu cầu phân công một ủy viên ban thường vụ cấp ủy trực tiếp phụ trách công tác tư tưởng, duy trì sinh hoạt tư tưởng thường xuyên tại thôn, khu dân cư, đưa nội dung này trở thành phần việc bắt buộc trong sinh hoạt chi bộ, sinh hoạt của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội. Đây là yêu cầu tất yếu, khách quan, được phát triển từ chính tinh thần dân vận của Bác.
Cùng với việc lấy cơ sở, địa bàn dân cư làm trọng tâm, Nghị quyết số 25-NQ/TW cũng xác định công tác tư tưởng phải được tiến hành đồng bộ, hiệu quả trên cả “không gian thực và không gian số, ở trong nước và ngoài nước”. Đây là sự mở rộng tất yếu của trận địa tư tưởng trước một môi trường thông tin đã vượt khỏi ranh giới địa lý truyền thống, nơi các thế lực thù địch, phản động lợi dụng triệt để không gian mạng xuyên biên giới để tán phát những quan điểm sai trái, thù địch, xuyên tạc, kích động cả từ bên trong lẫn bên ngoài lãnh thổ. Nếu sinh thời Bác căn dặn người làm công tác tuyên truyền phải trực tiếp đến với dân, “óc nghĩ, mắt trông, tai nghe, chân đi, miệng nói, tay làm” để dân hiểu, dân nhớ, dân theo, dân làm, thì trong bối cảnh mới, tinh thần ấy phải được tiếp nối bằng sự hiện diện chủ động, thường xuyên của công tác tư tưởng trên không gian số, nơi mà hàng triệu người dân trong nước và kiều bào ta ở nước ngoài tiếp cận thông tin mỗi ngày.
Để định lượng kết quả thực hiện, Nghị quyết số 25-NQ/TW đưa ra những chỉ tiêu cụ thể trong mục tiêu đến năm 2030: 100% cấp ủy, tổ chức đảng đưa công tác tư tưởng vào chương trình công tác và nội dung kiểm điểm hằng năm; nhận diện sớm và phản bác kịp thời bằng luận cứ khoa học đối với 100% quan điểm sai trái, thù địch có tác động lớn đến đời sống xã hội; mức độ lan toả của nội dung xấu độc trong nước giảm tối thiểu 70% so với năm 2026; phấn đấu 100% kiến nghị, phản ánh của Nhân dân được tiếp nhận và trả lời trong thời hạn quy định;
Đối với 100% cấp xã: có lực lượng làm công tác tư tưởng, hoạt động thường xuyên tại từng địa bàn dân cư; được kết nối hệ thống thông tin nguồn; người dân ở mọi địa bàn tiếp cận được thông tin chính thống hai chiều; có cán bộ chuyên trách làm công tác tư tưởng, làm nhiệm vụ thông tin ở cơ sở được tập huấn, bồi dưỡng hằng năm.
Cả nước hình thành mạng lưới từ 15.000 đến 20.000 người có uy tín, người có ảnh hưởng tích cực tham gia công tác tư tưởng; đào tạo chuyên sâu từ 4.000 đến 6.000 cán bộ tuyên giáo nòng cốt trong toàn Đảng. Đến năm 2045 và xa hơn, công tác tư tưởng trở thành năng lực nội sinh, chủ động định hình nhận thức xã hội; công tác lý luận đi trước, dẫn dắt thực tiễn, đưa Việt Nam đóng góp ngày càng quan trọng vào lý luận về chủ nghĩa xã hội; hệ giá trị Việt Nam và bản sắc văn hóa dân tộc trở thành sức mạnh mềm quốc gia, tương xứng với vị thế của nước phát triển, thu nhập cao, giữ vững chủ quyền quốc gia trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa trong môi trường thông tin toàn cầu. Những mục tiêu ấy chính là sự cụ thể hóa yêu cầu “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, phải có con người xã hội chủ nghĩa và có tư tưởng xã hội chủ nghĩa” mà Bác đã căn dặn, đồng thời đặt yêu cầu công tác tư tưởng phải thích ứng với thực tiễn phát triển công nghệ số ngày nay.
Từ lời dạy của Bác tại Đại hội Đảng bộ Hà Nội năm 1960 đến một chiến lược tổng thể với 08 nhóm nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu được Nghị quyết số 25-NQ/TW nêu ra, có thể thấy một sợi chỉ đỏ xuyên suốt: muốn xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, trước hết phải xây dựng con người xã hội chủ nghĩa và bồi đắp tư tưởng xã hội chủ nghĩa. Đối với cán bộ, đảng viên ở cơ sở, điều đó không chỉ dừng lại ở nhận thức mà phải được chuyển hóa thành phương pháp và việc làm cụ thể: gần dân, hiểu dân, nói cho dân hiểu, làm cho dân tin; chủ động nắm bắt tư tưởng, kịp thời giải thích, thuyết phục và định hướng trước những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn. Khi công tác tư tưởng trở thành việc làm tự giác, thường xuyên, gắn bó chặt chẽ với Nhân dân, thì niềm tin của Nhân dân đối với Đảng sẽ tiếp tục được củng cố ngày càng vững chắc. Dân tin Đảng, đi theo Đảng và bảo vệ Đảng, đó chính là nguồn lực nội sinh to lớn để đưa đất nước vững bước trong kỷ nguyên mới.
Tài liệu trích dẫn:
– Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb.Chính trị quốc gia Sự thật, H.2011.
– Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới.
