Kết luận số 114-KL/TW ngày 14/7/2015 của Ban Bí thư Trung ương Đảng (khóa XI) về “Nâng cao hiệu quả công tác dân vận của cơ quan nhà nước các cấp” được ban hành trong bối cảnh công tác dân vận chính quyền đang đặt ra nhiều yêu cầu mới, đòi hỏi sự chuyển biến thực chất từ các cơ quan nhà nước. Sau 10 năm triển khai thực hiện, xã Vĩnh Bình, tỉnh Đồng Tháp, một địa phương mới được thành lập trên cơ sở sắp xếp đơn vị hành chính trong thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, với quy mô dân số gần 43.000 người, xã đã ghi nhận những chuyển biến rõ nét, toàn diện trong công tác dân vận của cơ quan nhà nước.
Trong tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, dân vận không phải là nghiệp vụ riêng của một cơ quan hay tổ chức nào, mà là phương thức cơ bản để Đảng và Nhà nước gắn bó mật thiết với Nhân dân, thực hiện trách nhiệm phục vụ Nhân dân. Trong bài báo “Dân vận” đăng trên báo Sự thật số ra ngày 15/10/1949, Người viết: “Dân vận là vận động tất cả lực lượng của mỗi một người dân không để sót một người dân nào, góp thành lực lượng toàn dân, để thực hành những công việc nên làm, những công việc Chính phủ và Ðoàn thể đã giao cho”. Lời dạy đó đến nay vẫn còn nguyên giá trị, và ngày càng trở nên cấp thiết hơn trong bối cảnh nước ta đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới.
Kết luận số 114-KL/TW ra đời trên tinh thần đó, nhằm khắc phục tình trạng một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức trong bộ máy nhà nước còn xa dân, quan liêu, thiếu tinh thần trách nhiệm phục vụ Nhân dân. Kết luận xác định rõ công tác dân vận của cơ quan nhà nước không chỉ là nhiệm vụ của bộ phận làm công tác dân vận, mà là trách nhiệm của toàn bộ đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức từ người đứng đầu đến từng cá nhân trong mỗi cơ quan, đơn vị.
Tại xã Vĩnh Bình, nhận thức đó đã được cụ thể hóa ngay từ những năm đầu triển khai thực hiện. Ban Thường vụ Đảng ủy xã đã lãnh đạo, chỉ đạo quán triệt Kết luận số 114-KL/TW gắn với Kết luận số 43-KL/TW, ngày 07/01/2019 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 25-NQ/TW, ngày 03/6/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) về “Tăng cường và đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác dân vận trong tình hình mới”; Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI, XII) về xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị; Chỉ thị số 16/CT-TTg ngày 16/5/2016 của Thủ tướng Chính phủ về “Tăng cường và đổi mới công tác dân vận trong cơ quan hành chính nhà nước, chính quyền các cấp trong tình hình mới”, Chỉ thị số 33/CT-TTg ngày 26/11/2021 của Thủ tướng Chính phủ về “Tiếp tục tăng cường và đổi mới công tác dân vận trong cơ quan hành chính Nhà nước và chính quyền các cấp trong tình hình mới” và các văn bản của Tỉnh về công tác dân vận các cơ quan nhà nước.
Qua công tác quán triệt, tuyên truyền, nhận thức của đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức về ý nghĩa và yêu cầu của công tác dân vận chính quyền đã có sự chuyển biến tích cực. Tư duy coi công tác dân vận là “việc của Mặt trận và các đoàn thể” đã dần được thay thế bằng nhận thức đúng đắn; từ đó mỗi cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức đều xác định rõ mình là người trực tiếp làm công tác dân vận trong nhiệm vụ được phân công và trong cả cuộc sống hàng ngày tại địa phương nơi cư trú.
Một trong những điểm nổi bật trong thực hiện Kết luận 114-KL/TW tại xã Vĩnh Bình là việc xây dựng cơ chế đánh giá, phân loại thi đua, khen thưởng gắn trực tiếp với kết quả thực hiện công tác dân vận. Ban Thường vụ Đảng ủy xã đã đưa nội dung công tác dân vận vào tiêu chí đánh giá cán bộ, công chức, viên chức hằng năm với các nội dung cụ thể như: tinh thần, thái độ phục vụ Nhân dân; chất lượng giải quyết thủ tục hành chính; công tác tiếp dân; việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở; gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả dân vận của cơ quan, đơn vị. Hội đồng nhân dân xã cũng đưa các tiêu chí về mức độ gắn bó với cử tri, kết quả tiếp xúc cử tri và theo dõi giải quyết kiến nghị vào tiêu chí đánh giá, xếp loại đại biểu dân cử hằng năm. Cách làm này đã tạo ra động lực tích cực giúp cán bộ, công chức cải thiện chất lượng phục vụ Nhân dân, đồng thời những biểu hiện thiếu tinh thần phục vụ sẽ được phát hiện và chấn chỉnh kịp thời.
Thực hành dân chủ, công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan nhà nước cũng là một trong những nội dung cốt lõi của Kết luận 114-KL/TW mà xã Vĩnh Bình đã và đang triển khai bài bản. Ban Thường vụ Đảng ủy xã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo các cơ quan, đơn vị xây dựng quy chế làm việc gắn với thực hiện quy chế dân chủ phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng đơn vị. Việc công khai thông tin được thực hiện đa dạng về hình thức: thông qua các kỳ họp, tiếp xúc cử tri, niêm yết tại trụ sở, hệ thống truyền thanh, họp ấp, họp tổ hội…
Đặc biệt, công tác tiếp công dân và đối thoại trực tiếp với Nhân dân được duy trì nền nếp và có chiều sâu. Thời gian qua, xã đã tổ chức 417 lượt tiếp dân, trong đó lãnh đạo trực tiếp tiếp 186 lượt; tiếp nhận và xử lý 342 đơn với các nội dung chủ yếu là mâu thuẫn trong nội bộ Nhân dân, với tỷ lệ hòa giải thành đạt 75,4% (258/342 đơn). Con số này phản ánh không chỉ năng lực giải quyết công việc mà còn phản ánh kỹ năng dân vận, khả năng lắng nghe, thuyết phục và đồng hành cùng Nhân dân trong giải quyết những vướng mắc từ cơ sở.
Nổi bật là việc xã đã tổ chức hội nghị đối thoại trực tiếp giữa người đứng đầu chính quyền với Nhân dân, trong đó có các hội nghị đối thoại chuyên đề với doanh nghiệp và các hợp tác xã. Đây là cơ chế dân chủ có giá trị thực tiễn cao, đó là việc không phải Nhân dân đến trình bày với chính quyền, mà là người đứng đầu chính quyền chủ động đến lắng nghe Nhân dân, đây là thể hiện rõ nét cho sự chuyển biến căn bản trong công tác lãnh đạo, điều hành của chính quyền địa phương.
Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội đã phát huy tốt vai trò giám sát, phản biện xã hội, tổ chức trên 1.400 cuộc hội nghị lấy ý kiến Nhân dân, tập hợp và chuyển tải 467 kiến nghị của Nhân dân đến các cơ quan có thẩm quyền để xem xét, giải quyết kịp thời. Nhiều dự thảo chính sách, kế hoạch của xã đã được điều chỉnh, bổ sung dựa trên ý kiến phản biện của Nhân dân, đó là biểu hiện cụ thể nhất của dân chủ thực chất, không hình thức.
Một trong những đột phá quan trọng nhất trong công tác dân vận của cơ quan nhà nước xã Vĩnh Bình trong thời gian qua là việc gắn cải cách hành chính với tinh thần phục vụ Nhân dân. Từ khi bắt đầu đi vào vận hành mô hình chính quyền mới, Đảng ủy, Ủy ban nhân dân xã hết sức chú trọng việc xây dựng đội ngũ, cán bộ tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã, xem đây là bộ mặt của chính quyền địa phương. Từ tháng 7 năm 2025 đến nay, tại Trung tâm Phục vụ hành chính công, 100% thủ tục hành chính được niêm yết, công khai và thực hiện trực tuyến ở mức độ 3, 4. Trong tổng số 2.519 hồ sơ tiếp nhận, có 2.226 hồ sơ được giải quyết trước hạn, 181 hồ sơ đúng hạn, 11 hồ sơ quá hạn do nguyên nhân khách quan, nâng tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt 96,3%. Điều đặc biệt là toàn bộ hồ sơ được tiếp nhận và giải quyết qua môi trường mạng, không có hồ sơ nộp qua bưu chính. Chuyên viên của Trung tâm trực tiếp hướng dẫn, hỗ trợ người dân kê khai giấy tờ và nộp hồ sơ trực tuyến, ưu tiên các nhóm đối tượng yếu thế như người già, người khuyết tật.
Những con số ấn tượng này đã cho thấy rằng nhiệm vụ cải cách hành chính không chỉ là cải tiến công nghệ mà còn là biểu hiện sâu sắc của tinh thần “trọng dân, gần dân, hiểu dân, học dân và có trách nhiệm với dân” mà Kết luận 114-KL/TW đã đề ra.
Nếu như cải cách hành chính, nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân là biểu hiện của dân vận từ phía chính quyền hướng đến Nhân dân, thì kết quả từ các mô hình “Dân vận khéo” chính là biểu hiện của dân vận theo chiều ngược lại. Đó là việc Nhân dân chủ động, tích cực, tự nguyện tham gia xây dựng quê hương bằng chính sức lực và tài sản của mình. Đây chính là mục đích, là kết quả cao nhất và bền vững nhất của công tác dân vận, khi Nhân dân không chỉ đồng thuận mà còn trở thành chủ thể tích cực trong phát triển kinh tế – xã hội của địa phương.
Trong 10 năm qua, xã Vĩnh Bình đã xây dựng và nhân rộng nhiều mô hình “Dân vận khéo” có tính thiết thực và giá trị lan tỏa cao trên các lĩnh vực của đời sống cộng đồng.
Mô hình “Vận động Nhân dân hiến đất làm đường giao thông nông thôn” là một trong những điển hình nổi bật nhất. Trên tinh thần tự nguyện và niềm tin vào chính quyền địa phương, nhiều hộ dân đã tự nguyện hiến đất, đóng góp công sức và tiền của để xây dựng các tuyến đường mới. Tuyến đường Mười Huệ – ấp Bình Đông dài 650m được hoàn thành với 420m² đất nông nghiệp được người dân tự nguyện hiến, trị giá 420 triệu đồng. Tuyến đường Tổ 62 – ấp Bình Trung dài 620m với gần 779m² đất được hiến, trị giá gần 390 triệu đồng. Riêng tuyến đường 5 Ròm và đường rạch Đường Trâu, người dân không chỉ hiến đất mà còn đóng góp 3,5 triệu đồng/hộ để xây cầu bắc qua kênh.
Những con số đó đã mang ý nghĩa vượt xa giá trị về vật chất. Khi người dân tự nguyện hiến những mét vuông đất nông nghiệp, có thể đó là tài sản quý giá nhất của gia đình họ nhưng họ vẫn vui vẻ cho đi để Nhà nước làm đường công cộng, đó là lúc lòng dân và ý Đảng đã thực sự hòa làm một, là thành quả lớn nhất của công tác dân vận.
Mô hình “Ánh sáng quang phòng, chống tội phạm” là minh chứng cho việc huy động sức mạnh xã hội hóa trong bảo đảm an ninh trật tự. Nhiều tuyến đường trên địa bàn xã được thắp sáng bằng hệ thống đèn chiếu sáng do người dân tự nguyện đóng góp từ 500.000 đến 2.000.000 đồng/hộ, với tổng kinh phí thực hiện khoảng 500 triệu đồng. Các hợp tác xã và tổ hợp tác trên địa bàn chịu trách nhiệm chi trả tiền điện hằng tháng. Mô hình này đã góp phần trong công tác bảo đảm an ninh trật tự, thể hiện tinh thần cộng đồng, sự gắn kết giữa Nhân dân với chính quyền.
Mô hình “Vận động phân loại, xử lý rác thải sinh hoạt tại nguồn” là giải pháp thiết thực nhằm giải quyết vấn đề môi trường từ hộ gia đình. Tại Tổ 25, ấp Bình Đông, mỗi hộ gia đình được trang bị 02 dụng cụ đựng rác vô cơ và hữu cơ riêng biệt, được cán bộ xã hướng dẫn cách phân loại để HTX Bình Trung thực hiện việc thu gom. Mô hình này thể hiện cách vận động dân vận có chiều sâu, không chỉ phổ biến chủ trương mà còn hướng dẫn cụ thể cách làm cho người dân.
Mô hình “Chung tay xây dựng môi trường cơ quan, công sở, khu dân cư xanh – sạch – đẹp – an toàn” là điển hình về sự kết hợp giữa cán bộ, công chức và Nhân dân trong xây dựng cảnh quan, môi trường. Chiều thứ 6 hằng tuần, cán bộ, công chức cùng Nhân dân dọn dẹp rác, cắt tỉa cây xanh hai bên đường trên 18 tuyến đường của địa bàn xã; hỗ trợ kinh phí mua chậu trồng hoa, cây xanh tạo cảnh quan. Mô hình đã lan tỏa từ tuyến đường chính đến khắp các tuyến đường trên toàn địa bàn, trở thành nét văn hóa mới trong cộng đồng.
Bên cạnh đó, mô hình “Trồng hoa, sáng, xanh, sạch, đẹp” và mô hình “Khu dân cư sáng, xanh, sạch, đẹp” cũng là những điển hình về huy động sự tham gia tự nguyện của Nhân dân trong xây dựng cảnh quan, môi trường. Điểm chung của các mô hình này là đều xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của cộng đồng, được cán bộ, công chức khéo léo vận động và cùng tham gia thực hiện, tạo sự lan tỏa tự nhiên trong cộng đồng dân cư.
Trong 10 năm qua, công tác hòa giải ở cơ sở được xã Vĩnh Bình duy trì và không ngừng nâng cao chất lượng. Các tổ hòa giải được củng cố, kiện toàn thường xuyên; tiếp nhận và hòa giải 158 vụ việc, với tỷ lệ hòa giải thành đạt trên 90%. Các vụ việc chủ yếu liên quan đến tranh chấp đất đai, hôn nhân gia đình, mâu thuẫn trong sinh hoạt cộng đồng, những vấn đề nhạy cảm, dễ phát sinh khiếu kiện vượt cấp nếu không được xử lý kịp thời và khéo léo. Có thể thấy, sau mỗi vụ việc được hòa giải thành, không chỉ dừng lại ở việc giải quyết thành công một tranh chấp mà còn có thêm một niềm tin được củng cố, một mối quan hệ trong cộng đồng được hàn gắn, và một hình ảnh về chính quyền gần dân, trọng dân được khắc sâu hơn trong lòng người dân. Đây chính là giá trị sâu xa nhất của công tác dân vận thông qua hòa giải cơ sở mà xã Vĩnh Bình đã chú trọng thực hiện tốt trong thời gian qua.
Nhìn nhận một cách toàn diện, bên cạnh những kết quả đáng ghi nhận, công tác dân vận của cơ quan nhà nước xã Vĩnh Bình trong 10 năm qua vẫn còn những hạn chế cần được tiếp tục khắc phục. Việc cụ thể hóa các chủ trương về công tác dân vận chính quyền tại một số cơ quan có lúc, có nơi còn chưa đồng đều và thực chất. Vai trò của một số cán bộ, công chức được phân công phụ trách công tác dân vận chưa được phát huy tối đa. Công tác tuyên truyền, vận động Nhân dân đôi lúc còn hình thức, nội dung và hình thức tuyên truyền chậm được đổi mới. Năng lực, trình độ chuyên môn và ý thức trách nhiệm của một số cán bộ, công chức về công tác dân vận chính quyền còn hạn chế.
Tuy nhiên những hạn chế này không làm giảm đi giá trị của những kết quả đã đạt được, nhưng cần được nhìn nhận thẳng thắn để làm cơ sở cho định hướng nhiệm vụ trong giai đoạn mới. Cần xác định rõ công tác dân vận chính quyền không có điểm kết thúc, mà là trách nhiệm thường xuyên, liên tục và đòi hỏi không ngừng đổi mới để đáp ứng kỳ vọng ngày càng cao của Nhân dân.
Từ thực tiễn 10 năm qua, có thể đúc rút ba bài học kinh nghiệm cốt lõi. Một là, công tác dân vận phải là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, không phải của riêng tổ chức hay cơ quan nào, với sự phối hợp chặt chẽ và phân công trách nhiệm rõ ràng. Hai là, vai trò lãnh đạo, chỉ đạo kịp thời và quyết liệt của cấp ủy đảng có ý nghĩa quyết định đến hiệu quả công tác dân vận chính quyền, ở đâu cấp ủy quan tâm sâu sát, ở đó công tác dân vận chuyển biến thực chất. Ba là, phẩm chất “trọng dân, gần dân, hiểu dân, học dân và có trách nhiệm với dân” phải được rèn luyện thường xuyên, trở thành văn hóa công vụ trong đội ngũ cán bộ, công chức.
Bước vào giai đoạn mới, công tác dân vận của cơ quan nhà nước xã Vĩnh Bình đứng trước những yêu cầu cao hơn và những thách thức mới hơn. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang được triển khai, đặt ra yêu cầu về năng lực quản lý nhà nước của cấp xã phải được nâng lên tương xứng. Chuyển đổi số trong hoạt động của cơ quan nhà nước tạo ra những phương thức mới để tiếp cận và phục vụ Nhân dân nhưng cũng đặt ra yêu cầu mới về kỹ năng số của cả cán bộ, công chức lẫn người dân. Yêu cầu về công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình ngày càng cao, việc tiếp cận thông tin của người dân ngày càng được mở rộng và có thêm nhiều kênh để bày tỏ ý kiến, nguyện vọng chính đáng.
Trong bối cảnh đó, công tác dân vận cần tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức theo hướng lấy sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo chất lượng; tăng cường ứng dụng công nghệ số trong tiếp nhận, xử lý và phản hồi ý kiến của Nhân dân; đặc biệt là tiếp tục xây dựng, nhân rộng các mô hình “Dân vận khéo” gắn với các nhiệm vụ trọng tâm của địa phương trong từng giai đoạn cụ thể. Điều quan trọng nhất là phải giữ vững tinh thần cốt lõi mà Bác Hồ đã chỉ ra: “Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công”.
Qua 10 năm thực hiện Kết luận số 114-KL/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng, công tác dân vận của cơ quan nhà nước trên địa bàn xã Vĩnh Bình có nhiều chuyển biến tích cực mang tính nền tảng. Từ chỗ còn nhận thức chưa đầy đủ, có lúc còn hình thức, đến nay công tác dân vận chính quyền đã thực sự đi vào nền nếp, trở thành phương thức làm việc thường xuyên của bộ máy chính quyền và đội ngũ cán bộ, công chức. Những tuyến đường giao thông nông thôn được mở rộng bằng đất của Nhân dân tự nguyện hiến; những hội nghị đối thoại nơi người đứng đầu cấp ủy, chính quyền lắng nghe từng ý kiến, kiến nghị của người dân; những mô hình “sáng, xanh, sạch, đẹp” mà cán bộ và dân cùng chung tay thực hiện… tất cả đều là những biểu hiện cụ thể, sinh động của mối quan hệ mật thiết giữa Đảng, chính quyền và Nhân dân của xã Vĩnh Bình.
Công tác dân vận của cơ quan nhà nước suy cho cùng chỉ có một thước đo duy nhất đó là Nhân dân có tin tưởng, hài lòng và tích cực tham gia cùng chính quyền hay không. Với những thành quả đã đạt được trong 10 năm qua, xã Vĩnh Bình có cơ sở để khẳng định rằng niềm tin đó đang được xây dựng, củng cố và ngày càng vững chắc hơn trong giai đoạn phát triển mới.
Trần Vũ Thanh Huy.
